ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC ...

 

 

 

 

ISSN (Online) 2812-9636

INSTITUCIJA:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC

GLAVNI I ODGOVORNI UREDNIK:
Dr Jasmina Nikolić, direktorka Istorijskog arhiva Požarevac

AUTOR I UREDNIK PORTALA:
Dr Jasmina Nikolić

TEHNIČKI UREDNIK:
Aleksandra Bogdanović

 

AUTORI:
Dr Jasmina Nikolić
Dr Dragana Miloradović
Dr Marijana Mraović
Dr Miroljub Manojlović
dr Nevenka Knežević Lukić
Maja Dimić, msr.
Nataša Milošević Dulić
Mirjana Stepanović
Pavle R. Srdić
Dubravka Marković

POČETAK
1.10.2021.

STATUS:
U toku
___________________________

KONTAKT PODACI:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC
DR VOJE DULIĆA 10
12000 POŽAREVAC
REPUBLIKA SRBIJA
www.arhivpozarevac.org.rs
info@arhivpozarevac.org.rs
+381.12.523.082

 

ARHIVALIJA MESECA – FEBRUAR 2026.

 

  

 

POVODOM 150 GODINA OD OSNIVANjA CRVENOG KRSTA U SRBIJI I OPŠTINSKOG ODBORA CRVENOG KRSTA U POŽAREVCU Zdravstveno prosvećivanje – susret znanja i zdravstvene kulture

Pre 150 godina, 6. februara 1876. godine, zalaganjem istaknutog lekara dr Vladana Đorđevića, u Beogradu je osnovano Srpsko društvo Crvenog krsta. Upravu društva činilo je nekoliko istaknutih pojedinaca, entuzijasta i humanista. Prvi predsednik društva bio je mitropolit Mihailo Jovanović. U godini svog osnivanja, Srpsko društvo Crvenog krsta beleži dva značajna datuma. Zahvaljujući inicijativi društva, Kneževina Srbija je pristupila Ženevskim konvencijama 24. marta, a Međunarodni komitet Crvenog krsta priznao je Srpsko društvo Crvenog krsta 1. juna 1876. godine.

U prvoj godini svog postojanja, Srpsko društvo Crvenog krsta imalo je 35 pododbora u zemlji sa 2000 članova. Najugledniji građani humanisti ondašnjeg Požarevca prihvatili su i ugradili ideje Crvenog krsta osnivanjem pododbora Srpskog društva Crvenog krsta u Požarevcu, među prvima u zemlji. Predsednik pododbora bio je Čedomilj Popović, potpredsednik Sava Jovanović, delovođa je bio Jovan Veljković a blagajnik Radojko Dimitrijević.

Srpsko društvo Crvenog krsta pratilo je stradanje srpskog naroda i pružalo pomoć ranjenicima sa svih suprotstavljenih strana tokom ratnih sukoba, poštujući pravo svakog čoveka na život, nezavisno od pripadnosti. U mirnodopskim uslovima, rad društva bio je usmeren na pomoć najugroženijima kroz brojne aktivnosti u oblasti socijalne i zdravstvene delatnosti: prikupljanje materijalnih i novčanih sredstava, organizovanje zdravstvenih ustanova, obuku dobrovoljnih bolničarki, stvaranje rezervi sanitetskog materijala, hrane, odeće i obuće za najugroženije u slučaju vanrednih ili ratnih stanja.

Prvi i drugi svetski rat odneli su ogromne žrtve. Pored stradanja u direktnim ratnim sukobima, veliki vojni i civilni gubici nastali su kao posledica zaraznih bolesti i epidemija, stoga je posebna pažnja posvećena preventivnom delovanju na očuvanju zdravlja stanovništva. Po završetku Drugog svetskog rata organizacija Jugoslovenskog Crvenog krsta intenzivirala je svoj rad u oblasti zdravstva. Posebna pažnja posvećena je kadrovskom jačanju zdravstvene službe i zdravstvenom prosvećivanju stanovništva, naročito u seoskim sredinama.

Polovinom 20. veka započelo je otvaranje stanica Crvenog krsta u kojima su se okupljali i birali kadrovi za preventivni rad kao pomoć zdravstvenoj službi u podizanju opšteg nivoa zdravlja i higijene neposredno na terenu. Zdravstvene stanice su postali centri u kojima su organizovani kursevi i seminari za unapređenje zdravlja i širenje zdravstvene kulture. Istovremeno, u stanicama je pružana prva pomoć, a veliki broj stanica na selima je raspolagao sa pokretnim kupatilima što je bilo izuzetno važno u seoskim sredinama. Nije bila retkost da se u pojedinim zdravstvenim stanicama organizuju specijalna savetovališta za mentalno nerazvijenu decu, kao i antialkoholičarska savetovališta. Krajem 1957. godine, u Srbiji je registrovana 131 stanica.

Potrebu za zdravstvenim prosvećivanjem prepoznali su aktivisti Crvenog krsta u cilju prevencije zaraznih bolesti, posebno tuberkuloze. Zdravstveni aktivi postali su nosioci razvijanja zdravstvene kulture i higijenskih navika kod stanovništva i osposobljeni da u slučaju rata pruže pomoć i podršku vojnom sanitetu. Početkom pedesetih godina 20. veka, Crveni krst je započeo intenzivan rad na zdravstvenom vaspitanju stanovništva, posebno seoske ženske omladine. Organizovani su kursevi i predavanja u cilju sticanja znanja o preventivnim merama za očuvanje sopstvenog zdravlja. Polaznici kurseva postajali su članovi Crvenog krsta i budući nosioci humanitarnih aktivnosti u svojim prebivalištima. Na ovaj način širila se mreža organizacije Crvenog krsta, osnivani su odbori u manjim sredinama, selima i zaseocima. Pedesetih godina prošlog veka formirano je 12 hiljada organizacionih jedinica Crvenog krsta. Organizovane su obuke za dečije negovateljice, fabričke higijeničare, zdravstvene aktiviste. U fabrikama, rudnicima, poljoprivrednim dobrima, gradilištima osnivane su službe za pružanje prve pomoći. 

Obrazovanje budućih zdravstvenih radnika bilo je jedan od prioritetnih zadataka. Jugoslovenski CK otvorio je svoju školu u Siminoj ulici u Beogradu, prvo kao školu za negovateljice koja je kasnije prerasla u srednju školu. Integracijom sa Višom medicinskom školom u Beogradu postala je deo sistema za školovanje zdravstvenih radnika.

(Prema: Istorijski arhiv Požarevac,Opštinski odbor Crvenog krsta Požarevac, 1959-1988; Vera Stefanović-Miletić, „35 godina od obnavljanja rada Crvenog krsta u SR Srbiji“, referat sa svečane sednice Republičkog odbora Crvenog krsta srbije i Skupštine Opštinske organizacije crvenog krsta Lebana 14. jun 1979. godine; Vera Stefanović-Miletić, „Nastanak i razvoj Crvenog krsta u svetu i kod nas“, Beograd, juni 1979. godine; Stenografske beleške sa svečane sednice skupštine Crvenog krsta Srbije posvećene stogodišnjici osnivanja ove organizacije, 7. maj 1976. godine govor dr Slobodana Milenkovića).

Fotografija: Uputstvo za organizovanje kurseva za zdravstvene aktiviste,Jugoslovenski Crveni krst, Glavni odbor Srbije, 18. februar 1947. godine,
Istorijski arhiv Požarevac, Opštinski odbor Crvenog krsta Požarevac, 1959-1988.

Odabrala: dr Nevenka Knežević Lukić, Kriminalističko-policijski univerzitet Beograd